A mathematician’s apology - Lời xin lỗi của một nhà toán học
Giới thiệu
Lời xin lỗi của một nhà toán học (“A mathematician’s apology” ) là một bài tiểu luận ngắn nói lên tâm sự của nhà toán học nổi tiếng người Anh Godfrey Harold Hardy (1877-1947) về nghề nghiệp và niềm đam mê của ông trong Toán học. Có hai điểm chính yếu (lý do) mà tác giả muốn gửi đến người đọc là:
Đầu tiên tác giả viết cuốn tiểu luận này vào năm 1940, nhưng trước đó một năm tác giả đã trải qua một cơn đau tim, và tại thời điểm đó, tức năm 1939, tác giả 62 tuổi, phần nào đó ông đã cảm nhận được sự tác động của tuổi tác đến việc làm toán, ông thấy mình không còn một bộ óc đủ sáng tạo, không còn nhiều năng lượng để tiếp tục công việc của mình một cách hiệu quả.
Điểm thứ hai là tác giả muốn gửi gắm đến những nhà toán học trẻ và những người khác nói chung rằng toán học vốn mang vẻ đẹp của nó, nên được theo đuổi theo cách riêng của nó hơn là vì những lợi ích của những ứng dụng mà nó mang lại. Ông muốn truyền tải triết lý toán, về giá trị của toán học thuần túy hơn là dùng các ứng dụng toán học để nói về tầm quan trọng của nó, điều đó sẽ truyền cảm hứng cho các thế hệ các nhà toán học trẻ hơn.
Một cuốn sách hay càng đọc càng thấm, mới thấy trân trọng và kính nể các nhà toán học thuần túy (pure mathematicians, ‘real’ mathematicians) và chính bản thân Toán học. Từng trang sách toát lên niềm kiêu hãnh của một nhà toán học như người lữ hành trên sa mạc mênh mông rộng lớn của tri thức, như nhà thám hiểm trong khu rừng chông gai và huyền bí của thử thách.
Dù một số bài học trong đó đã bị lu mờ vì những thái độ lỗi thời và chúng ta cần xem xét lại kiến trong đó trong bối cảnh lịch sử của chúng. Song, tác phẩm kinh điển của Hardy vẫn soi rọi cho ta thấy các nhà toán học hàn lâm nhìn nhận bản thân họ và môn học của họ như thế nào vào năm 1940. Nó chứa đựng những bài học quan trọng cho bất kỳ người nào có khả năng trở thành toán học, có khi chính cả những nhà toán học thực thụ hay chỉ đơn giản là những nhà toán học nghiệp dư đam mê với bộ môn này.
Bài viết được đăng trên nhà nhện này tựa như một cuốn sách nhỏ mà mình biên tập từ bản dịch ở web “diễn đàn toán học” đến những người bạn học cùng lớp bồi dưỡng toán năm cấp 2 và những bạn chuyên anh đam mê với toán học mà mình có dịp ngồi lại thảo luận chung. Các bài dịch cũng được đưa thành từng phần như trong tác phẩm (bản gốc tiếng Anh mình sẽ để ở dưới bài viết) để độc giả tiện so sánh, đối chiếu.
